Maatschappelijke effecten

Nederlanders gaven in 2013 ongeveer 3,6 miljard euro uit aan tabaksproducten. Gezien de hoge accijnsheffing op tabak levert dit de staatskas veel geld op. Er zijn echter ook kosten, met name zorgkosten voor ziekten die door roken zijn veroorzaakt.

  • De jaarlijkse zorgkosten voor ziekten die door roken zijn veroorzaakt, bedragen volgens het Chronisch Ziektemodel bijna 3 miljard euro. Dit is 3,8% van de totale zorgkosten.
  • Het is echter niet zo dat als roken zou worden uitgebannen, dat deze kosten zouden afnemen. In dat geval zou de gemiddelde levensverwachting toenemen, wat extra kosten voor AOW en relatief 'dure' ziekten zoals dementie met zich mee zou brengen. Deze extra kostenposten zouden op lange termijn hoger uitkomen dan de uitgaven die nu worden gedaan voor ziekten die door roken zijn veroorzaakt.1 

Daarnaast zijn er ook andere aan roken gerelateerde kosten. Bijvoorbeeld kosten voor begeleiding bij stoppen en voor de preventie van roken onder jongeren (geschat op 50 miljoen). Voor de overheid zijn de opbrengsten uit tabaksaccijns dus echter vele malen hoger dan deze uitgaven. 

Ook werkgevers kunnen indirect aan roken gerelateerde kosten dragen, bij ziekte of sterfte van werknemers. 

  • De uitgaven voor werkgevers, gebaseerd op de verhoogde ziektekans bij rokers, zijn in 2002 berekend op €105 jaarlijks per werknemer, €305 miljoen in totaal.2
  • Wereldwijd zijn de economische kosten door de WHO berekend op bijna vijfhonderd miljard dollar.3

Maatschappelijke kosten baten analyse

Uit de maatschappelijke kosten baten analyse van tabaksontmoediging, uitgevoerd door Maastricht University, RIVM en Trimbos-instituut blijkt: Investeren in de gezondheid door roken te ontmoedigen, verbetert de gezondheid en is goed voor accijnsinkomsten. Er zijn verschillende scenario’s onderzocht.

Zo blijkt dat diverse maatregelen - waaronder campagnes en accijnsverhoging - het aantal rokers substantieel kan laten dalen. Waarbij als gevolg de belastinginkomsten uit accijnzen stijgen. Met deze maatregelen zien we ook enerzijds dalende zorgkosten en anderzijds een stijging van de productiviteit en inzetbaarheid van werkenden. Naast de gezondheidswinst levert dit de Nederlandse maatschappij in 2050 1,7 miljard euro op per jaar en rookt nog maar 7,7% van de bevolking, in tegenstelling tot de huidige 19,8% rokers tussen 0 en 100 jaar.4

Bronnen

1. RIVM (2012). Zorgkosten van ongezond gedrag. Kosten van ziekten notities 2012. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
2. RIVM (2002). Aan roken toe te schrijven productiviteitskosten voor Nederlandse werkgevers in 1999. Rapport 403505008. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
3. WHO (2013). Report on the global tobacco epidemic. Geneva: World Health Organisation. 
4. Universiteit Maastricht, RIVM, Trimbos-instituut (2016). Maatschappelijke kosten baten analyse van tabaksontmoediging. Maastricht University, Faculty of Health, Medicine and Life Sciences CAPHRI, School for Public Health and Primary Care, Department of Health Services Research.