single.php
. . . professionals stoppen-met-roken1 hulpmiddelen Nicotinevervangers en overige medicatie

Nicotinevervangers en overige medicatie

Niet-medicamenteuze interventies, zoals zelfhulp, een stoppen-met-rokenadvies en erkende begeleiding door een zorgverlener of coach, hebben de voorkeur als iemand wil stoppen met roken. Naast erkende begeleiding kan er medicatie aangeboden worden als de roker dit graag wil of als de zorgverlener dit nodig vindt. De kans dat stoppen met roken lukt, is het grootst als de roker gebruik maakt van erkende begeleiding door een zorgverlener of coach samen met medicatie1-3. De medicatie dient ter ondersteuning van de begeleiding. Onder medicatie vallen nicotinevervangers en medicijnen op recept.

Er zijn verschillende typen medicatie op de markt die helpen bij stoppen met roken. De precieze werking verschilt.

Nicotinevervangers verminderen de ontwenningsverschijnselen van stoppen met roken. Naar nicotinevervangers is veel onderzoek gedaan. Er is veel bekend over de veiligheid en werking. De bijwerkingen zijn beperkt. Daarom zijn nicotinevervangers de eerste keus voor een medicijn bij stoppen met roken.

Nicotinevervangers zijn zonder recept verkrijgbaar, maar kunnen ook in combinatie met begeleiding van een erkende coach door een arts worden voorgeschreven. Dit wordt meestal vergoed door de zorgverzekering.

Er zijn verschillende vormen van nicotinevervangers op de markt, zoals pleisters, kauwgom, tabletten en inhalatoren. Deze middelen bieden de mogelijkheid om een rookverslaving stapsgewijs af te bouwen: eerst de gewoonte van het roken afleren en dan de nicotine afbouwen.

Ook medicijnen op recept kunnen helpen bij het stoppen met roken. Medicijnen op recept worden altijd door een arts in combinatie met begeleiding van een erkende coach voorgeschreven. Er zijn verschillende middelen op de markt. De bekendste zijn bupropion, nortriptyline en varenicline1.

  • Bupropion (merknaam Zyban) is een antidepressivum dat de behoefte aan roken en de ontwenningsverschijnselen van roken vermindert.
  • Nortriptyline (merknaam Nortrilen) is een antidepressivum dat de behoefte aan roken en de ontwenningsverschijnselen van roken vermindert.
  • Varenicline (merknaam Champix) bootst bootst de effecten van nicotine in het lichaam na, en verkleint zodoende de behoefte aan roken.

In sommige landen wordt ook wel het hulpmiddel cytisine  (merknaam Tabex) gebruikt. Dit is een plantaardig stofje met een vergelijkbaar werkingsmechanisme als varenicline. Dit middel wordt in Nederland niet voorgeschreven en is alleen via internet te koop1. We adviseren om hier geen gebruik van te maken. Andere medicijnen hebben de voorkeur.

L-cysteine (merknaam Acetium) is een vrij nieuw hulpmiddel. Deze stof zorgt ervoor dat het roken minder aangenaam is. We adviseren om L-cysteine niet te gebruiken, omdat er nog weinig over bekend is. Andere medicijnen hebben de voorkeur.

Medicatie is effectief als aanvulling op erkende begeleiding door een zorgverlener of coach. Aan artsen en andere zorgverleners wordt geadviseerd om medicatie allen aan te bieden in combinatie met erkende begeleiding door een zorgverlener of coach1-3.

Tijdens zwangerschap of borstvoeding

Het addendum ‘Behandeling van tabaksverslaving en stoppen-met-roken ondersteuning bij zwangere vrouwen’ bij de richtlijn ‘Behandeling van tabaksverslaving en stoppen-met-roken ondersteuning’ concludeert dat het aannemelijk is dat nicotinevervangers effectief en veilig zijn voor het stoppen met roken bij zwangere vrouwen wanneer deze worden ingezet als aanvulling op een erkende begeleiding door een zorgverlener of coach4. Het gebruik van nicotinevervangers bij zwangere vrouwen is mogelijk na verwijzing voor intensieve gedragsmatige begeleiding door een SMR-coach, rookstoppoli, POH of verslavingsarts. Intensieve gedragsmatige begeleiding heeft de voorkeur boven het gebruik van nicotinevervangers. Nicotinevervangers kunnen als aanvulling worden overwogen als intensieve gedragsmatige begeleiding niet succesvol is of als de kans op succes bij voorbaat klein is (eerdere niet geslaagde poging, roken in vorige zwangerschap, partner die blijft roken).

Het gebruik van medicijnen als buproprion en varenicline wordt ontraden tijdens de zwangerschap en borstvoeding. Nortriptyline kan alleen op strikte indicatie en onder controle worden gebruikt5.

Standpunt Varenicline (merknaam Champix)

Varenicline is een medicijn dat stoppen met roken ondersteunt. Varenicline is een medicijn dat in Nederland alleen op voorschrift van een arts verkrijgbaar is. Starten met deze medicatie moet gebeuren onder toezicht van een arts die tijdens de startperiode zorgvuldig monitort of de medicatie het gewenste effect heeft en of er geen bijwerkingen optreden. Er zijn ook andere medicijnen die op recept van een arts gebruikt kunnen worden bij stoppen met roken. Bovendien zijn er nicotinevervangende middelen (zoals pleisters en kauwgom) die ook zonder doktersrecept te koop zijn bij onder andere drogisterijen. Een arts kan bij het voorschrijven van medicatie die ondersteunt bij het stoppen met roken dus kiezen uit verschillende middelen. Nicotinevervangende middelen zijn volgens de richtlijnen de eerste keus wanneer een roker medicamenteuze ondersteuning wil gebruiken bij een stoppoging.

Het kopen van varenicline via internationale websites wordt ten sterkste afgeraden omdat het effect op andere medicatie en het toezicht van een arts ontbreken en er geen zicht is op de kwaliteit van de medicatie. Varenicline – dat wordt verkocht onder de naam merknaam Champix- wordt in de media soms in verband gebracht met een verhoogde kans op zelfdoding. Hiervoor wordt ook gewaarschuwd in het farmacotherapeutisch kompas: “Wees voorzichtig bij ernstige psychiatrische aandoeningen zoals schizofrenie, bipolaire stoornis en ernstige depressieve stoornis omdat de veiligheid niet is vastgesteld. Stoppen met roken is in verband gebracht met verergering van onderliggende psychische aandoeningen (bv. depressie). Veranderingen in gedrag of in denken, angst en psychose, stemmingswisselingen, agressief gedrag, depressie en suïcidale gedachten en -gedragingen kunnen optreden, óók zonder vooraf bestaande psychiatrische aandoeningen of zonder gestopt te zijn met roken. Staak de behandeling onmiddellijk bij ernstige neuropsychiatrische symptomen (bv. stemmingsveranderingen of suïcidaal gedrag). De symptomen kunnen ook na staken aanhouden, zodat follow-up nodig blijft tot de symptomen verdwenen zijn”. Daarnaast is de veiligheid bij een aantal andere aandoeningen niet gegarandeerd of niet onderzocht. Voorzichtigheid is bij medicatie altijd geboden en daarom is het cruciaal dat iemand die start met medicatie tijdens het gebruik overlegt met een arts.

In uitingen van het Trimbos-instituut wordt zoveel mogelijk de generieke naam van medicatie gebruikt. De merknaam wordt genoemd voor herkenbaarheid van mensen die het middel (willen) gebruiken en hier meer informatie over willen.

Bronnen

  1. Stichting Partnership stop met roken. (2017). Richtlijn behandeling van tabaksverslaving en stoppen met roken ondersteuning (herziening 2016). Trimbos-instituut.
  2. Kerngroep Zorgstandaard Tabaksverslaving. (2019). Zorgstandaard Tabaksverslaving. Partnership Stop met Roken. 
  3. Chavannes, N., Drenthen, T., Wind, L., Van Avendonk, M., Van den Donk, M., & Verduijn, M. (2017). NHG-Behandelrichtlijn Stoppen met roken. Nederlands Huisartsen Genootschap
  4. Trimbos-instituut. (2016). Behandeling van tabaksverslaving en stoppen met roken ondersteuning bij zwangere vrouwen.
  5. Farmacotherapeutisch Kompas. Stoppen met roken. Zorginstituut Nederland.

Stel een vraag
Vergroot lettertype
Scroll naar top