Inperken van de beschikbaarheid

Er zijn in Nederland naar schatting 30.000 tot 60.000 verkooppunten van tabak. Supermarkten verkopen de meeste tabak, op enige afstand gevolgd door pompstations en tabaksspeciaalzaken. Uit onderzoek is bekend dat er een verband is tussen de hoeveelheid verkooppunten en de mate waarin gerookt wordt in een bepaald gebied. Logisch, want verkopers spelen in op de grootte van de vraag naar tabak. Maar er zijn ook aanwijzingen voor het omgekeerde: jongeren lijken vaker te experimenteren met roken als ze veel verkooppunten van tabak tegenkomen in hun omgeving. De mogelijkheid om het aantal verkooppunten in te perken, wordt daarom door de Nederlandse regering onderzocht.1

Voor het inperken van de beschikbaarheid van tabak voor jongeren kan verder gedacht worden aan het handhaven van de leeftijdsgrens voor het kopen van tabak. De leeftijdsgrens is in 2014 verhoogd naar 18 jaar, maar verschillende onderzoeken laten zien dat jongeren zonder veel moeite tabak kunnen kopen ondanks de wettelijke beperkingen.2-4 In 2013 gaf slechts 1 op de 6 jongeren van 15 jaar of jonger aan dat er ‘vaak’ of ‘altijd’ naar hun leeftijd werd gevraagd bij het kopen van tabak. De minimumleeftijd was in 2013 nog zestien jaar. De helft van de jongeren van 15 of jonger meldde in de vragenlijst zelfs ‘bijna nooit’ op leeftijd gecontroleerd te worden.4

De naleving van de leeftijdsgrens door verkopers is volgens onderzoek5,6 te verbeteren door:

  • Campagnes die zijn gericht op het vergroten van inzicht in en begrip voor de maatregel; 
  • Training van het personeel in het verifiëren van de leeftijd, waarbij de consequenties van niet naleven helder zijn; 
  • Een sterk handhavingsbeleid met periodieke controle en sancties bij overtreding vanuit de overheid.

Zie ook de Nederlandse rapporten uit 2014 over het effect op rookgedrag en de economische effecten van een inperking van het aantal verkooppunten en het verminderen van de zichtbaarheid van tabak.

Bronnen:
1. Bieleman, B., Kruize, A., & Zimmerman, C. (2010). Monitor tabaksverstrekking jongeren: naleving leeftijdsgrens 16 jaar: tweejaarlijkse metingen 1999-2009. Intraval: Groningen/Rotterdam.
2. DiFranza, J. R., Celebucki, C. C., & Mowery, P. D. (2001). Measuring statewide merchant compliance with tobacco minimum age laws: the Massachusetts experience. American Journal of Public Health, 91, 1124-1125.
3. Levinson, A.H., Hendershott, S., & Byers, T.E. (2002). The ID effect on youth access to cigarettes. Tobacco Control, 11, 296-299.
4. Verdurmen, J., Monshouwer, K., & Laar, M. van (2014). Roken Jeugd Monitor 2013. Utrecht: Trimbos-instituut.
5. DiFranza, J. R. (2012). Which interventions against the sale of tobacco to minors can be expected to reduce smoking? Tobacco Control, 21, 436-442.
6. Buisman, R. S. M., Mulder, J., & Laar, M. W. van (2014). Leeftijdsverificatie in het vizier. Utrecht: Trimbos-instituut.